Varias son as lecturas de O rastro que deixamos. Ao testemuño directo de tempos que xa non existen máis que na memoria, podemos interpretar entre liñas os cambios no discurso e admirar o compromiso de Agustín Fernández Paz coa nosa cultura no seu empeño por relatar o universal desde a súa experiencia máis individual. Anos de amigos, de afeccións, de preocupacións e teimas mais, sobre todo, de esperanza e confianza nun mundo mellor. Para a miña xeración, dos anos sesenta, supón un privilexio contar co relato da nosa prehistoria máis recente escrita por un mestre da xeración intermedia entre a nosa e a dos nosos pais, presentado como un prato de pementos de Padrón coa súa síntese de sensacións encontradas. Moito temos que agradecer ao colectivo Avante que, a forza de vontade común, fixo realidade os libros de texto con que comezamos a estudar galego por primeira vez en moitos séculos, aos movementos de renovación pedagóxica e a tantas persoas que, nunca suficientemente recoñecidas, conseguiron facernos acreditar na nosa lingua e sabermos transmitir aos nosos fillos eses mesmos valores como señas imprescindíbeis da nosa identidade.
Antes de falar de literatura quixera facer unha reflexión sobre o soporte d’ O sentido dun final, de Julian Barnes, na edición de Rinoceronte Editora (2012): o deseño da capa, austero ou declaradamente minimalista en salmón e branco brillante con tipos en negro, resulta elegante e permite intuír que o fundamental está no seu interior, sen tentar cativarnos por pretendidas alegorías visuais; o papel interior, Offset editorial óso Torras de 80 g. e o tipo Adobe Garamond Pro 13/15 confiren unha combinación que produce unha sensación de calidez e nitidez moi agradábel; a impresión e a encadernación de Sacaúntos Coop. Gráf. son impecábeis, o que lle dá ao que entendemos un simple fresado solidez e maleabilidade a un tempo, facto ao que sen dúbida axuda que o libro non chegue ás 200 páxinas.
A tradución do inglés de Xesús Fraga non poderá ser valorada por quen non coñece o orixinal para comparar. No entanto, o resultado en galego é un texto que se deixa ler con total fluidez, é dicir, que cumpre sobradamente o cometido de permitir unha lectura que nos fai esquecer que estamos perante unha tradución. Ao tempo, as grallas que ao editor sempre se lle escaparon cóntanse cos dedos dunha man e aínda sobra dedos. Por todos estes motivos, o libro como obxecto de papel destinado á lectura merece o cualificativo de sobresaliente, sen lugar a dúbidas.
O que me resulta obscuro é o sentido da novela contemporánea. Estamos ante un autor de recoñecido prestixio e unha obra que recibiu o Man Booker Prize en 2011. Non precisa da miña aprobación para triunfar no mercado internacional, evidentemente, mais non por iso vou deixar de opinar sobre o sentido que poda ter escribir unha novela como esta. Vexamos: o protagonista é un xubilado que, frustrado no plano amoroso, tenta imaxinar se unha antiga noiva pode chegar a ter un interese renovado por el agora que entraron na terceira idade, despois de que na xuventude o tivese abandonado polo seu mellor amigo; no medio dun disimulado coqueteo o que descobre é que a nai da pretendida chegou a ter un fillo co amigo de ambos, para sorpresa maiúscula do protagonista. Este é «o sentido dun final», e a xustificación dunha novela. Ben, hai que recoñecer que está ben escrita, cun estilo tan lubricado que a lectura corre case sen darnos conta. Entendo que a moita xente esta narrativa debe gustarlle, sobre todo a aquela que non desfruta dos finais «felices», «previsíbeis» ou «clásicos», nos que os esforzos e as penalidades, cando ben asumidos, levan o protagonista a algún tipo de merecido premio, mais a min resúltanme estas estruturas narrativas unha espionaxe permitida nunha vida vulgar. Eu boto en falta unha intención de mostrar un sentido da vida, o que debe vir a demostrar, pola miña parte, que non debo ter unha perspectiva realmente contemporánea. Se cadra a solución simplemente estea na procura dun psicólogo literario para min e na recomendación da lectura desta novela para a maioría dos lectores.
Agradezo, en definitiva, a Rinoceronte que nos pouse na man o mellor da literatura contemporánea, e ademais que o faga nun formato físico que tan boas experiencias táctiles e visuais proporciona.
Resulta difícil, despois do enorme gozo que a súa lectura produce, clasificar Verde oliva. É sen dúbida unha novela histórica, ben situada no marco dos acontecementos da revolución cubana; é tamén unha intensa novela de espías, onde se nos mostran os pormenores das actividades que os revolucionarios desenvolveron nas urbes contra o poder de Batista, así como as súas manobras de ocultamento; é a autobiografía dunha muller que participou na súa adolescencia en accións que en varias ocasións estiveron a punto de custarlle a vida. Porén, a carón dos datos exactos e singulares de quen viviu con intensidade un dos maiores acontecementos políticos de Occidente, subxace na obra unha humanidade que, habilmente temperada por Xavier Alcalá, cataliza no relato a profundidade emocional da verdadeira literatura.
Mariana pertence á burguesía media-alta da Habana. Detesta os abusos do poder autoritario de Baptista e decide apoiar na cidade o proceso revolucionario mediante a transmisión de información secreta e a recadación de fondos para o confronto militar. Era unha fina flor que gozaba de estudar inglés e acudir ás festas con elegantes vestidos e zapatos altos, mais axiña se revelarán a súa valentía e un compromiso invulnerábel co pobo que a acolleu. Unha vez estes valores florecen no relato, estamos ante o testemuño dunha auténtica heroína inmersa nun ambiente prebélico de densa e perigosa espionaxe urbana. Como acontece tantas veces na novela negra, o cerco vaise estreitando ao redor de Mariana e por isto debe abandonar o seu traballo e botarse ao camiño, na procura do contacto co exército revolucionario que da Sierra Maestra está a piques de caer sobre as chairas e as cidades. Así devén un duro periplo por estradas secundarias, entre as sombras cómplices das facendas e os ruídos delatores dos cans, sempre a temer un control do exército e a rogar a axuda de paisanos con vontade de colaborar coa revolución. Chega finalmente á serra, mais alí o esforzo non dá o froito desexado. Para Mariana a vida, reducida aos mínimos de dignidade e alimento, é un animal que repta buscando algunha protección. Entón prodúcese unha nova viraxe do destino, e a espía habaneira convértese en moeda de cambio nunha complicada trama político-militar.
No pasado decembro acudimos á presentación n’ Á lus do candil do último romance de Chisco Fernández Naval, unha obra de base histórica que se converteu en poucas semanas nun éxito editorial. Estas imaxes mostran parte do evento así como as palabras que o autor conceceu a OLM sobre certos aspectos da obra.
Varias son as lecturas de O rastro que deixamos. Ao testemuño directo de tempos que xa non existen máis que na memoria, podemos interpretar entre liñas os cambios no discurso e admirar o compromiso de Agustín Fernández Paz coa nosa cultura no seu empeño por relatar o universal desde a súa experiencia máis individual. Anos de amigos, de afeccións, de preocupacións e teimas mais, sobre todo, de esperanza e confianza nun mundo mellor. Para a miña xeración, dos anos sesenta, supón un privilexio contar co relato da nosa prehistoria máis recente escrita por un mestre da xeración intermedia entre a nosa e a dos nosos pais, presentado como un prato de pementos de Padrón coa súa síntese de sensacións encontradas. Moito temos que agradecer ao colectivo Avante que, a forza de vontade común, fixo realidade os libros de texto con que comezamos a estudar galego por primeira vez en moitos séculos, aos movementos de renovación pedagóxica e a tantas persoas que, nunca suficientemente recoñecidas, conseguiron facernos acreditar na nosa lingua e sabermos transmitir aos nosos fillos eses mesmos valores como señas imprescindíbeis da nosa identidade.
Comentarios