No dia 19 presentámonos coa cámara ás costas na primeira edición do Galeguía, xornadas que neste ano foron dedicadas a unha sentida fraternidade coa cultura de Cabo Verde. O evento, con responsabilidade da Fundación Via Galego, o venres ofreceu n' A Coruña unha mesa redonda sobre literatura e lusofonía e un recital de poemas caboverdianos e galegos, con presenza de Felisa Rodrigues (profesora de literaturas africanas en lingua portuguesa na Universidade de Santiago de Compostela), Xavier Alcalá (escritor), Carlos Quiroga (escritor), Germano Almeida (escritor cabo-verdiano) e José Vicente Lopes (escritor e xornalista cabo-verdiano); no recital participaron Yolanda Castaño, María Lado, Lucía Aldao, Enma Couceiro e Xavier Vásquez Freire.

Chuzame! chuzame -

saramago_desenho-do-rui.jpeg

Recentes intervencións nos blogues Aspirina B, Coroas de pinho, Opaco e As uvas da solaina así como no PGL a causa dunha entrevista a José Saramago me lembraron unha outra realizada en Compostela en galego e/ou portugués ao escritor por uns xovens universitarios que xa demostraban perspicacia e talento infrecuentes. Era 1990 e viña á luz na Folhas de Cibrão. Revista Universitária de Investigação Científica, I, 2, con responsabilidade de Antom Fernández Malde e Pedro Casteleiro.

Rescatamos aquí un excerto sobre algunhas das cuestións tratadas nestes días:

«[...] Tem você algum contacto com a literatura feita na Galiza?

Não, quer dizer, a literatura feita na Galiza é para nós uma grande desconhecida. Se tiramos os nomes conhecidíssimos —mas mesmo assim com altas e baixas a respeito da divulgação deles—, se tiramos um Castelão, uma Rosalia, um Cunqueiro, um Blanco-Amor e alguns poetas como Manuel-Maria... A regra é o grande desconhecimento. E é um desconhecimento que não sei como é que se pode resolver.

Chuzame! chuzame -

Teño que agradecer a nota de Chrys Chrystello sobre a publicación do seu artigo n'O primeiro de janeiro, un auténtico alegato en favor do entendimento de todas as comunidades lusófonas para a preservación do noso ben común mais prezado, que na época das comuniciacións non pode ser outro que a capacidade real da comunicación directa: “Desconheço quando, como ou porquê se usou o termo pela primeira vez, mas quando cheguei da Austrália (a Portugal) fui desafiado pelo meu saudoso mentor, José Augusto Seabra, a fazer os Colóquios da Lusofonia. [...] Desde então, ao contrário do mundo ocidental que confunde multiculturalismo com islamismo e outros ismos, tenho definido a minha versão de Lusofonia. Mas o que entendo como Lusofonia é aquilo que foi expresso ao longo destes últimos anos, em cada um dos Colóquios, e que abaixo resumo. Esta minha visão é das mais abrangentes possíveis, e visa incluir todos na Lusofonia que não tem de ser Lusofilia nem Lusografia e muito menos a Lusofolia que por vezes parece emanar da CPLP, e outras entidades. Se ao menos alguém quiser aceitar esta minha versão, muitas pontes se poderão construir onde hoje só existe má vontade e falsos cognatos.”

Chuzame! chuzame -

AP9-A3, a designación das autoestradas que unen Compostela e o Porto, constitúen o nome da exposición que un grupo de artistas galegos inauguraron na Galería Sargadelos o 28 de decembro, e que recolle grande parte das obras expostas no mes de maio no espazo “Maus hábitos” da cidade portuguesa. Graffiti, videocreación, pintura, fotografía, montaxes audiovisuais “pretenden facer máis pequena a distancia entre Galicia e Portugal”. Galicia Hoxe.

tempo-sindical.JPG A CIG entra a facer parte, como membro observador, da CSPLP, organización internacional sindical da lusofonía. Tempo Sindical, nº 54.

Chuzame! chuzame -

Suso de Toro: "(PORQUE AFONSO IX, X NA LIÑAXE CASTELÁ, NON TIÑA RAZÓN. A nosa lingua non serve únicamente para contar chistes e para a poesía: en Portugal e no Brasil serve para todo. E aquí, se queremos e podemos, tamén. )"

Chuzame! chuzame -

Camilo Castelo Branco, por Rui Sousa«A monumental e excesiva, grandiosa e irregular obra camiliana vale por toda unha literatura. ¡Que afortunada a portuguesa por poder contar con varios autores que, coa súa obra individual, enchen as obras de moitos! Hai anos que tiven esta intuición. A prosa de Camilo debe ser de lectura obrigatoria para calquera aprendiz de prosista en galego. ¡Grandes tempos aqueles cando os narradores lían! [...]

Creo entender que Ramón Otero Pedrayo sabía que a renovación da prosa literaria galega se encontraba na lectura de autores portugueses que, como Camilo Castelo Branco, crean un mundo estilístico e delimitan un espazo narrativo moi familiar a nós. Teño a oportunidade de comprobalo cando estas semanas gozo coa lectura das novelas do Miño. Paréceme que estou lendo a certo Valle Inclán, a certo Otero e, como non, ó xenuino Camilo. [...] Pero para comprendermos a influencia de Castelo Branco na obra dos vellos mestres da prosa literaria galega non hai máis que debullar unha mostra significativa de títulos entre os varios centos publicados polo autor: O cego de Landim, A morgada de Romariz, O olho de vidro, O lobisomem... ¿A que che soan estes títulos, amable lector, non afectado polo mal da hipocrisía? ¿A que che soan, mercenario teórico?» (Ramiro Fonte, in “Camiliana”, ANT, nº 1243, 2006)

Quen se asombra xa de que os que se anuncien como narradores non lean? É o sinal dos tempos, en que o que se esforza é apresentado como o que máis perde o tempo de todos, o menos eficaz. Hai poucos días un dos nosos poetas máis recoñecidos me relataba o caso dun (ou dunha) poeta que tiña recoñecido aos medios a súa falta de interese pola lectura de poesía. Outros casos, tamén asombrosos para min, hai en que narradores din non percibir o sentido da poesía. Será que a sensibilidade literaria está neste caso hiperespecializada por xéneros? Non podo crer que nos nosos procesos mentais a taxonomía dos xéneros literarios sexa anterior á sensibilidade artística. Prefiro pensar que non se explicaron ben, ou que eu percibín mal as súas afirmacións. Ou será que o talento non se valora pola ausencia de criterio dos poderes que dirixen o sistema literario, favorecendo a ocultación dos verdadeiros valores? De calquera modo, penso que as grandes obras neste país teñen espazo para florecer no xardín comunal para desfrute de todos. E algunha, felizmente, até chega ás miñas mans.

Canto á importancia da tradición literaria portuguesa como apoio fundamental alén da nosa propia producción (renacemento, neoclasicismo, vangardismo), lembro que hai uns anos Claudio Rodríguez Fer falaba de tres perspectivas creadoras diferentes entre os escritores galegos: a) os que se ven fundamentalmente alimentados pola literatura en castelán; b) os que, coñecendo a primeira, se apoian na literatura portuguesa para enriquecerse cunha tradición literaria que consideran máis asumíbel; c) os que, sen seguir aquela nin esta tendencia, optan (para el máis acertadamente) por aproximarse ás literaturas célticas co fin de favorecer unha óptica creativa independente a respecto das dúas literaturas veciñas. Xa daquela me preguntei se propuña ler en gaélico as sagas célticas e se entendía que esa experiencia enriquecería a lingua literaria dun autor galego; ou se propuña lelas en castelán, ou en portugués. Ou talvez unha “boa tradución” ao galego desde o castelán ou desde o francés. Desde logo, a pouco que se entenda haberá de recoñecerse que a poesía e a narrativa non só son o desenvolvemento de contidos, o seu valor emocional e a súa disposición na liña discursiva. É fundamental o fornecemento dunha lingua literaria de calidade, propia desde logo, que debe ser alimentada nos mellores tetos dunha rica tradición. Na música das palabras e dos enunciados, nas cores dos conceptos, nas emocións que vehiculan os fonemas, aí toca neste texto Ramiro Fonte, aí.

Chuzame! chuzame -

Catedrático José-Martinho Montero SantalhaEste proxecto supón unha tentativa de institucionalizar as actividades que desde hai xa tantos anos os lusistas levan a termo na Galiza. Os reintegracionistas, quere dicir, os galeguistas lusógrafos. Trátase de crear unha plataforma sólida desde a que dialogar cos países de lingua oficial portuguesa, a cal supón unha estratexia para internacionalizar o noso acervo cultural, que progresivamente se vai vendo abandonado ou castelanizado. Supón, en termos de patrimonio cultural, unha “posta en valor” da cultura galega perante o mundo losófono que implica porosidade, permeabilidade e irmandade explícitas. No entanto, como a nosa cultura xa é defendida através de institucións que usan o galego na súa forma institucional actual, e mesmo desde esta se chega a divulgar en Portugal e no resto do mundo, haberá quen pense que esta iniciativa resta enerxías á comunidade para valorizarse, fomentando a secesión creativa, e até a ideolóxica. Porén, as actividades dunha virtual Academia Galega da Língua Portuguesa en nada deberían restar o esforzo realizado pola actual Real Academia Galega, se nos posicionamos nunha perspectiva estritamente cultural. Ben podía significar, aínda, un valor acrescentado.

No entanto, o problema aparece cando situamos por riba dunha estratexia cultural unha particular necesidade política. Neste sentido, e alén do nacionalismo castelanófilo, hai amplos sectores do nacionalismo galego que precisan dunha diferenciación expresa entre galego e portugués para soster seu propio concepto de nación galega indisolúbel na portuguesa. Así, mentres o castelán avanza o portugués é rexeitado de varios pontos de vista, e a lingua galega non recibe, moribunda, a necesaria transfusión de urxencia que precisa.

A política alicérzase nun plano mais continxente que a cultura, a cal remite para realidades perennes da personalidade do pobo ademais de para mixturas que a fan máis rica e evoluída, non máis impura. O concepto de pureza cultural nace de entender a cultura como un ser embalsamado que non se relaciona con outros. E ese relacionamento non implica que non posúa unha personalidade propia que sempre tenta aprimorarse. Como dicía Agostinho da Silva no post precedente: “o político precisa de aprender certas coisas: que a sua base de trabalho é a cultura e não ao contrário. É aprendendo cultura e inserindo-se na cultura que ele pode fazer uma política decente.”

Se me permiten parafrasear Pessoa e Castelao a un tempo, direi que a miña patria é a lingua galega, en todas as modalidades en que sexa capaz de florecer.

Chuzame! chuzame -

Sigo quanto posso –não quanto quero– os debates culturais últimos entre galegos e portugueses, e acho na sua existência um potencial para a Galiza (país, nação, comunidade de cultura, o que quer que seja) de primeiro ordem, significando a alternativa a uma castelhanização dia após dia mais profunda. Sangue novo para um corpo velho. Mas a situação nem deixa de ser complexa e mais talvez do que em ocasiões se reconhece.

Muito difícil deve resultar para os portugueses e outros membros da lusofonia topar com certas atitudes de galegos que, vendo a sua cultura progressivamente substituída pela castelhana, demonstram uma arrogância pouco amável e demasiado exigente com quem deles se aproximar com interesse sincero de debate. A língua galaica, em franca decadência, agonia em sua casa enquanto suas filhas legítimas nem a reconhecem como mãe. Isto é uma realidade, a meu ver, alimentada pelos gerentes habituais dos bens desta senhora, que desejam para ela uma morte «digna» e solitária.

Uma realidade que, infelizmente, apenas a uma pequena parte de conscientes galegos preocupa. Estes últimos têm lutado até a altura contra esta doença com as armas de que dispunham, e entre elas a linguística europeia, que fundamenta a teoria reintegracionista. Ora, é preciso reconhecer que a realidade linguística não tem muito a ver com a realidade social. Este facto leva com demasiada frequência a acharem em Portugal as atitudes galegas como paranoicas. Não pode ser de outro modo. Os galegos profundamente preocupados com este problema apresentam a sua fome de lusofonia salvífica com gritos e pancadas, como o nadador esgotado que mais parece desejar afogar do que ser resgatado pela equipa de salvamento. Assim as coisas, alguns galegos se acham entre uma dura realidade sócio-cultural adversa e a verdade científica (linguística) e, lutando com apenas uma adaga sem gume, alimentam as suas ânsias no fundamentalismo. Quer dizer, atendendo só a verdade fundamental (que acham linguística), e pouco as verdades circunstanciais (sociais).

No final, tão injusto é os portugueses sofrerem o desespero dos galegos quanto os galegos sofrerem a anti-galeguidade que nasce, desde há séculos, à sua volta e ainda em sua própria casa.

Porém, uma atitude nova, mais equilibrada, estimo quer surgir na Galiza. Alicerçada na verdade de suas certas raízes, mas consciente da imagem oferecida ao exterior.

Chuzame! chuzame -

"A Galiza é o nosso melhor contacto. Pode a Espanha ser-nos um exemplo de sociedade, e é decerto um parceiro comercial. Mas não nos é, nunca foi, nem parece que venha a ser, um interlocutor. Até hoje, ninguém apresentou uma fórmula para isso que não diminuísse Portugal.

A Galiza, essa, há-de servir-nos, sempre, de casa ao lado. Com amigos certos. Para uma longa conversa ao pôr-do-sol." (Fernando Venâncio, Aspirina B)

Chuzame! chuzame -

Santa Tegra e Portugal
No seu último post, Aquém e além do Minho, Fernando Venâncio fai referencia ao noso blogue e ao debate lingüístico surxido no Portal Galego da Língua sobre os sotaques norteños ("galaicos") presentes nunha telenovela portuguesa, con presenza de galegos, portugueses e brasileiros.

Tamén da noticia do Encontro Luso-Galaico de Weblogs a celebrarse na Universidade do Porto en Outubro. Para informarse, aqui.

Chuzame! chuzame -
keep looking »