Francisco Fernández del Riego: «[...] Temos que crear o galego da nosa época, integralmente: no seu léxico, na súa gramática, na súa pronunciación. Esta dicción debe ser o selo dos espíritos escollidos. Hai que lle dar ao idioma unha maior riqueza fonética. Como axuda nesta tarefa, contamos con algunhas boas gramáticas. Contamos con completos dicionarios e outros complementos. Pero o material dispoñible aínda non é suficiente nin enche de todo as directrices da obra que se necesita realizar.

O certo é, en definitiva, que fronte a nós ábrese a perspectiva dunha gran tarefa a realizar. Porque temos que permanecer indiferentes ante os modos cansos que ás veces se exercitan no campo da cultura autóctona. ¿Por qué non dinamizar unha institución de porta estreita, estreitísima en determinados puntos, se é que necesitamos honrar prácticas e principios insubornables? ¿Por qué permitir que ese marabilloso tinglado dos nosos poetas pase ao faiado das vellas bambolinas insufribles dos que utilizan só as colas e a fuchaina?

A nosa cultura debe nutrirse directamente das xeracións novas. Se a cultura escrita histórica non ten a continuidade esencial para dar a nosa unidade espiritual da cultura popular gardadora fiel do espírito da raza. E nela está a verdadeira, auténtica e única Galicia. A ela hai que ir, polo tanto, sen dilacións.» ("Sobre o problema da lingua", en "Culturas", LVG, 20/02/2010, p. 15).

Non deixa de satisfacernos a permanente preocupación de Fernández del Riego, podemos dicir que secular, pola lingua literaria, e aínda máis que non cese a súa vontade de vangarda. Este domingo, foi particularmente explícito no seu desexo de aleccionarnos para unha maior atención á creación dunha lingua literaria moderna, que segundo o académico debe vertebrarse atendendo:

a) O aproveitamento dos recursos gramaticais recoñecidos, con especial atención ao léxico e a unha mellorábel pronunciación;

b) Os estudos e ferramentas lingüísticos de apoio actuais non son suficientes para responder ás necesidades dos novos tempos;

c) A lingua literaria actual semella non ter altura suficiente en moitos casos;

d) As xeracións novas deben ser apoiadas e integradas no sistema literario, porque aseguran a vitalidade cultural.

A cuestión agora é como atender as necesidades propostas polo vello galeguista. A precaria lingua literaria que el denuncia de onde provén? De que os vellos monolíngües desaparecen? De que os bilíngües polo xeral non distinguen as invasións do castelán? De que a vida diaria está invadida pola lingua de fóra? Ou de que os nosos escritores sorben preferentemente libros en castelán? Cando ouvimos citar os nosos autores e autoras os seus referentes literarios florecen maioritariamente nomes da literatura española ou en castelán. E cando din as plumas deste país que leron Faulkner, Joyce, Maiakovski, Adonis, Kafka, Goethe... non é probábel que teñan accedido ás súas obras através do castelán? Entón, se sempre mamamos o leite rítmico, léxico e sintáctico do castelán, que corpo lingüístico-literario habemos de criar cada día? Que tendencias pesarán na nosa man con estes referentes? Cara onde nos levará a búsola da musa? Se a fórmula é mesturar a nosa diaria castelanización co galego que aos poucos vai perdendo a sociedade, sen dúbida camiñamos para un destino diluído.

Teño para min que poucas alternativas hai, mais hoxe non as vou repetir aquí. Describir o evidente por veces resulta cansado.